Een schitterend ongeluk

Bijgewerkt op: 4 okt.


Pieter Laurens Mol, Zonder Titel, 1978.


Over de telefoon vroeg ik hem het uitzicht vanuit zijn ziekenhuiskamer in Meppel te beschrijven. “Ik zie een grote stad en daarachter de Appalachen.” R. was aan het confabuleren. Daarbij worden gebeurtenissen uit iemands langetermijngeheugen geprojecteerd op een situatie in het heden. Ik was ervoor gewaarschuwd, toch voelde ik mij onthutst en verdrietig door de confrontatie met de rauwe werkelijkheid: Ik was een dierbare vriend kwijt, zo leek het.


Vierenhalf jaar later kunnen we goddank weer op elkaar afgestemde coherente gesprekken voeren. We staan voor R.'s rijkgevulde boekenkast terwijl ik hem vertel over mijn fascinatie voor De Sequenties van de fotograaf en kunstenaar Michel Szulc-Krzyzanowski en laat in dit verband de naam Baja California vallen, de plek waar de fotograaf een groot deel van zijn Sequenties heeft bedacht en vervaardigd. Spontaan trekt hij een exemplaar van The Log From the Sea of Cortez van John Steinbeck tevoorschijn. “Dit verhaal speelt zich af in het gebied waar jij het over hebt”, verklaart R.


Met The Log had ik een parel in handen, zo blijkt. Dankzij Steinbeck's verslag van zijn expeditie met zijn levensvriend Ed Rickets in de Golf van Californië, waar zij zeewezens verzamelen voor onderzoek, weet ik nu van het bestaan van Sally Lightfoots, dat het object dat Szulc-Krzyzanowski in zijn hand houdt in één van zijn Sequenties het skelet van een zee-egel is en een Sanddollar heet en dat de getijdenpoelen in de Zee van Cortez bruisen van bijzonder leven. Steinbeck leert mij dat bij het bedrijven van wetenschap offers worden gebracht: De poëtische beschrijving van een spartelende vis op het dek staat in schril contrast met het nuchter tellen van de wervels van het kadaver in het laboratorium. Zowel het één als het ander draagt echter bij aan het zich verbonden voelen met de wereld.


Ik verlang er naar om er bij te zijn. Om mee te reizen op de ‘Western Flyer’ en mee te helpen met de inventarisatie van alle soorten van het mariene leven ter plaatse - ook al ben ik eigenlijk helemaal geen zeemens. Steinbeck observeert de overlevingsstrategieën van de zeedieren en ziet overeenkomsten met die van de mens. Liefde staat daarin centraal. Paradoxaal blijkt de schrijver weinig vertrouwen te hebben in het lot van de mensheid. Die, zo speculeert hij, stevent af op zijn ondergang, onder leiding van de wetenschap die gericht is op een toekomst waarin ’(...)one marches into the forehead of God’.


Zal overmoed werkelijk ons einde betekenen? Steinbeck beschrijft hoe een Japans vissersschip dat alleen geïnteresseerd is in garnalen met kille onverschilligheid de oceaanbodem leeg schraapt en vervolgens de levenloze bijvangst overboord kiepert. In een troostende zin vat hij voor mij samen hoe je je kunt hervinden op momenten dat je je blind staart en het overzicht dreigt te verliezen: “It is advisable to look from the tide pool to the stars and then back to the tide pool again.” Een nuttig advies voor mensen zoals ik, wier dagelijkse bezigheid het is - in mijn geval met gretig gebruik van allerhande optische instrumenten - vat te krijgen op hun plek in het universum. Niet voor niets staat de kunstenaar Pieter Laurens Mol in de titelafbeelding van deze blog, waarin hij bezig is om zich een weg te zagen door een tafelblad, blind - of wil hij het niet zien? - voor wat er om hem heen gebeurt. Hij is op het punt beland waarop de wereld waarin de wetenschap regeert, op instorten staat. Links van hem staat de microscoop - ooit uitgevonden om ons toegang te verschaffen tot de wereld van het voor ons blote oog onzichtbaar kleine - en rechts de telescoop - die ons oog leidt naar het oneindig verre.


Verbeelding transformeert verlangen in dromen en laat ons boven onszelf uitstijgen. De realiteit zet ons weer met beide voeten op de grond. Zolang tenminste de daarvoor verantwoordelijke organen hun werk naar behoren blijven doen.


Erik Schilt, Normandië 2015


=> Quotes uit The Log from the Sea of Cortez https://www.goodreads.com/work/quotes/1357995-the-log-from-the-sea-of-cortez


=> Ekostory-Blog over het boek

https://ekostories.com/2014/01/10/steinbeck-log-sea-cortez/


=> Zie ook mijn Film and Photographic Studies masterscriptie De Sequenties van Michel Szulc-Krzyzanowski: Een onderzoek met de camera.


=> De titel van deze blog is ontleend aan de serie Een schitterend ongeluk die Wim Kayzer maakte in 1993 en waarin zes wetenschappers hun visie gaven op hun werk en de wereld, met als centraal thema: tot waar bent u gekomen in uw begrip over ons denken en doen? Wat heeft de wetenschap ons eigenlijk gebracht aan het einde van de twintigste eeuw: kennis of begrip?

https://www.vpro.nl/programmas/etc/oliver-sacks.html In deze aflevering is de in 2015 overleden Oliver Sachs aan het woord, bekend van zijn boeken over afwijkingen in de hersenen van mensen.

119 weergaven0 opmerkingen

Recente blogposts

Alles weergeven

Licht