Een schitterend ongeluk

Bijgewerkt: 17 dec 2020


Pieter Laurens Mol, Zonder Titel, 1978.


Over de telefoon vroeg ik hoe het uitzicht vanuit zijn ziekenhuiskamer in Meppel eruit zag. “Nou, als ik naar buiten kijk, dan zie ik een grote stad, en daarachter liggen de Appalachen.” Confabuleren heet dat, leerde ik later. Willekeurige gebeurtenissen uit het langetermijngeheugen worden dan door het subject geprojecteerd op het heden. Ik kan er nu om lachen, maar op dat moment voelde ik mij verdrietig door de confrontatie met deze harde werkelijkheid: Ik was een dierbare vriend kwijt, zo leek het.


Vierenhalf jaar later kunnen we goddank weer op elkaar afgestemde coherente gesprekken voeren en kennis, ervaring, inzicht en humor delen. We staan voor R's goedgevulde boekenkast met verrassingen. Ik vertel hem over mijn fascinatie voor De Sequenties van de fotograaf en kunstenaar Michel Szulc-Krzyzanowski en laat in dit verband de naam Baja California vallen. Spontaan trekt hij een exemplaar van The Log From the Sea of Cortez van John Steinbeck tevoorschijn. “Dit verhaal speelt zich af in het gebied waar jij het over hebt”, verklaart R.


The Log blijkt een parel. Dankzij Steinbeck's verslag van zijn verzamelwoede van allerhande zeewezens in de Golf van Californië, waar hij op expeditie is met zijn levensvriend Ed Rickets, weet ik nu van het bestaan van Sally Lightfoots, dat het object dat Michel in één van zijn Sequenties in zijn hand houdt het skelet van een zee-egel is (een ‘Sanddollar’) - ja, dat alleen al de getijdenpoelen van de Zee van Cortez bruisen van bijzonder leven. Steinbeck leert mij dat bij het bedrijven van wetenschap offers worden gebracht: Het avontuur van het binnenhalen van een schitterende vis en de poëzie van de sparteling van het dier op het dek staan in schril contrast met het nuchter tellen van de wervels van het uit de formaline onttrokken kadaver in het laboratorium. Zowel het één als het ander draagt bij aan een beter begrijpen van de wereld. Hoe verlang ik er tijdens het lezen naar om er fysiek bij te zijn. Om mee te reizen op de speciaal voor deze onderneming gecharterde vissersboot ‘Western Flyer’ en mee te helpen met de inventarisatie van alle soorten van het mariene leven ter plaatse, ook al ben ik eigenlijk helemaal geen zeemens.


Getroost door de opwindende gedachte dat ik deze reis in mijn verbeelding op elk moment kan hervatten of opnieuw kan beginnen, lees ik verder. Steinbeck observeert de overlevingsstrategieën van de zeedieren en ziet overeenkomsten in die van de mens. Zijn ontmoetingen met de plaatselijke bevolking in de nog onbedorven kleine gemeenschappen van de kustgebieden leiden tot analyses van hoe de mens zich tot elkaar verhoudt. Liefde staat daarin centraal. Helaas blijkt de schrijver weinig vertrouwen te hebben in het lot van de mensheid. Die, zo speculeert hij, stevent af op zijn ondergang, terwijl ondertussen de wetenschap gericht is op een toekomst waarin ’(...)one marches into the forehead of God’.


Zal onze overmoed werkelijk ons einde betekenen? Steinbeck was er getuige van hoe een Japans vissersschip, dat alleen geïnteresseerd was in garnalen, uit kille commerciële overweging de oceaanbodem leeg schraapte en de levenloze bijvangst vervolgens overboord kieperde. Misschien ook schreef hij de fatalistische passage onder invloed van de verschrikkingen die tot hem kwamen van de op de achtergrond woedende WO II. In een enkele zin vat hij voor mij samen hoe je je kunt hervinden op momenten dat je je blind dreigt te staren: “It is advisable to look from the tide pool to the stars and then back to the tide pool again.” Een belangrijk advies voor mensen zoals ik wier dagelijkse bezigheid het is vat te krijgen op hun plek in het universum - in mijn geval met gretig gebruik van allerhande optische hulpmiddelen. Niet voor niets koos ik de afbeelding van Pieter Laurens Mol aan het begin van deze blog, waarin de kunstenaar bezig is om zich een weg te zagen door het tafelblad, blind - of wil hij het niet zien? - voor wat er om hem heen gebeurt en al doende op het punt van vernietiging van een wereld waarin de wetenschap regeert. Links van hem staat de microscoop, ooit uitgevonden om in de wereld van het oneindig kleine te kunnen gluren en rechts van hem de telescoop, die ons oog toegang heeft verschaft tot de verste vertes in het heelal.


Verbeeldingskracht doet ons boven onszelf uitstijgen en zet ons verlangen om in dromen. De realiteit zet ons, een ervaring rijker, weer veilig met beide voeten op de grond. Zolang het daarvoor verantwoordelijke orgaan zijn werk naar behoren blijft doen, tenminste.


Erik Schilt, Normandië 2015


=> Quotes uit The Log from the Sea of Cortez https://www.goodreads.com/work/quotes/1357995-the-log-from-the-sea-of-cortez


=> Ekostory-Blog over het boek

https://ekostories.com/2014/01/10/steinbeck-log-sea-cortez/


=> Zie ook mijn Film and Photographic Studies masterscriptie De Sequenties van Michel Szulc-Krzyzanowski: Een onderzoek met de camera.

100 keer bekeken0 reacties

Recente blogposts

Alles weergeven